İştikak الاشتقاق

Kelimelerin köklerinden türetilişini inceleyen ilmin temel klasik eserleri.

İştikak, bir kelimeden anlam ve kök harfleri bakımından ilgili başka bir kelime türetmeyi ve kelimeler arasındaki bu köken bağını inceleyen dil ilmidir. Aşağıda bu alanın en önemli klasik kaynakları, yazıldıkları dönemin sırasıyla tanıtılmaktadır. Eserlerin iştikak bölümlerinin Arapça metni ve Türkçe çevirisi yan yana olarak bu sayfaya eklenecektir.
1

Kitâbü'l-İştikāk

İbn Düreyd (ö. 321/933)
كتاب الاشتقاق
ÖnemiArap dilinde iştikak alanında yazılmış, müstakil ve günümüze ulaşan en eski/temel kaynaktır. Eserde kabile adlarının, şahıs isimlerinin kökenleri ve Arapça kelimelerin türetiliş esasları ele alınmıştır.
Nüshaları ve baskılarıYazma nüshaları dünyanın çeşitli kütüphanelerinde (özellikle British Library ve Kahire nüshaları) korunmuştur. Modern döneme ilk olarak Abdüsselâm Hârûn tahkikiyle Kahire'de (1958) basılarak taşınmış, sonrasında Beyrut'taki akademik neşirlerle (Dâru'l-Cîl) yayımlanmıştır.
Arapça metin ve Türkçe çeviri (örnek bölüm: mukaddime, Muhammed, İbn Abdillâh). Diğer bölümler hazırlanıyor.
2

el-Hasâis ve Sırru Sınâ'ati'l-İ'râb

İbn Cinnî (ö. 392/1002)
الخصائص · سر صناعة الإعراب
ÖnemiDil felsefesi ve iştikak teorisinde çığır açmıştır. Kelimelerdeki seslerin türetiliş mantığına (iştikâk-ı kebîr / ekber kavramlarına) derinlik kazandırmıştır. Özellikle el-Hasâis'teki iştikak ve kelime kalıpları bölümleri bu alanın temel metinlerindendir.
Nüshaları ve baskılarıMuhammed Ali en-Neccâr tahkikiyle Kahire ve Beyrut'ta (Dârü'l-Kütübi'l-Hadîse / Dâru İhyâi'l-Kütübi'l-Arabiyye) defalarca basılmıştır.
İştikak bölümlerinin Arapça metni ve Türkçe çevirisi hazırlanıyor.
3

es-Sâhibî fî Fıkhi'l-Luğa

İbn Fâris (ö. 395/1004)
الصاحبي في فقه اللغة
ÖnemiArap dilinin ve iştikak ilminin kurallarını, kelimelerin köklerinden nasıl dallanıp budaklandığını anlatan eşsiz bir el kitabıdır.
Nüshaları ve baskılarıSeyyid Ahmed Sakr tahkikiyle Kahire'de (1977) ve Beyrut matbaalarında modern harflerle basılarak günümüze kazandırılmıştır.
İştikak bölümlerinin Arapça metni ve Türkçe çevirisi hazırlanıyor.
4

Fıkhü'l-Luğa ve Sirru'l-Arabiyye

Ebû Mansûr es-Seâlibî (ö. 429/1038)
فقه اللغة وسر العربية
ÖnemiSeâlibî, Arapçanın inceliklerini, kelime türetme zenginliğini ve ses uyumlarını sistematik olarak inceleyen en büyük dil bilginlerindendir. Eserin içinde iştikak ve kelime türetme kalıplarına genişçe yer verilmiştir.
İştikak bölümlerinin Arapça metni ve Türkçe çevirisi hazırlanıyor.
5

el-Müzhir fî Ulûmi'l-Luğa ve Envâihâ

Celâleddîn es-Süyûtî (ö. 911/1505)
المزهر في علوم اللغة وأنواعها
ÖnemiKendisinden önceki yüzlerce kaybolmuş iştikak ve lügat eserindeki bilgileri derleyip günümüze aktaran en büyük ansiklopedik derlemedir. İştikak ilminin basamaklarını ve çeşitlerini en net bu eserde görürüz.
Nüshaları ve baskılarıKahire'de Dâru İhyâi'l-Kütübi'l-Arabiyye matbaasında (M. Ahmed Câdelmevlâ ve heyeti tahkikiyle) matbaa baskısı görmüş, günümüzde de Beyrut neşirleriyle çoğaltılmaya devam etmektedir.
İştikak bölümlerinin Arapça metni ve Türkçe çevirisi hazırlanıyor.